Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Gaasterland, en specifiek het Rijsterbos bij Rijs, door de Duitse bezetter gebruikt als lanceerbasis voor V2-raketten. Dit gebeurde in de laatste maanden van 1944, toen Duitsland onder druk stond op meerdere fronten en de V2 als wapen van vergelding inzette.
Strategische keuze
Het bos bij Rijs werd gekozen vanwege verschillende strategische redenen:
- Camouflage en beschutting: Het dichte eiken- en beukenbos bood natuurlijke bescherming tegen luchtverkenning en bombardementen door geallieerde vliegtuigen.
- Bereikbaarheid: Vanuit deze locatie konden de raketten belangrijke geallieerde doelen zoals Antwerpen en delen van Zuid-Engeland bereiken.
- Transport: De nabijheid van wegen en spoorlijnen maakte het mogelijk om raketonderdelen en personeel relatief discreet te vervoeren.
De eenheid die hier werd gestationeerd stond bekend als Batterij 444, een van de mobiele V2-lanceereenheden van het Duitse leger.
Lanceringen vanuit Gaasterland
Tussen september en oktober 1944 werden vanuit het Rijsterbos tientallen V2-raketten gelanceerd. Hoewel niet alle lanceringen succesvol waren, veroorzaakten de raketten:
- Paniek bij de geallieerde troepen en lokale bevolking, vanwege de snelheid en vernietigingskracht.
- Schade aan infrastructuur en soms ook aan het bos zelf bij mislukte lanceringen.
Het risico van een mislukte lancering was groot: één raket ontplofte gedeeltelijk in het bos, waarbij onder andere een klein monument, het Vredestempeltje, werd beschadigd.
Werking van de lanceerbasis
De lanceringen vonden plaats vanaf een mobiele lanceerinrichting, die snel opgebouwd en afgebroken kon worden. Dit maakte het moeilijk voor geallieerden om de precieze locaties op tijd te bombarderen. De voorbereidingen omvatten:
- Opbouw van de lanceerinstallatie in een open plek in het bos.
- Plaatsing van raketonderdelen, die vaak per vrachtwagen of spoor vervoerd werden.
- Controle van brandstof en oxidatiemiddel, een uiterst gevaarlijk proces dat alleen door getraind personeel werd uitgevoerd.
Door deze mobiele aanpak bleef Gaasterland relatief onaangetast door geallieerde aanvallen, hoewel het gebied wel onder spanning stond door het nabijgelegen Duitse garnizoen.
Impact op de regio
De aanwezigheid van de lanceerbasis had ook lokale gevolgen:
- Bevolking in angst: Het geluid van de raketten en de dreiging van ontploffingen zorgden voor stress en onzekerheid.
- Veranderingen in landschap: Paden werden aangepast voor transport, tijdelijke gebouwen werden geplaatst en bosgedeelten beschadigd.
- Herinnering na de oorlog: Het Vredestempeltje werd herbouwd, en er zijn informatieborden geplaatst om de geschiedenis van deze unieke en gevaarlijke periode te vertellen.
Lees hier meer over het Vredestempeltje.
Vandaag de dag
De lanceerbasis van Gaasterland is nu historisch erfgoed:
- Wandelaars en fietsers kunnen langs herdenkingsplekken lopen die herinneren aan de V2-lanceringen.
- Het Rijsterbos herbergt informatieborden over de Duitse bezetting en de activiteiten van Batterij 444.
- De geschiedenis van Gaasterland als lanceerbasis maakt deel uit van WOII-routes in Friesland en is een belangrijk onderwerp voor educatie en erfgoed.
