Wie in het vroege voorjaar een juffer ziet vliegen, maakt een goede kans dat het een bruine winterjuffer (Sympecma fusca) is. Deze bijzondere juffer heeft namelijk een slimme manier gevonden om de winter door te komen. Terwijl de meeste libellen en juffers overwinteren als eitje of larve onder water, brengt de bruine winterjuffer de koude maanden door als volwassen juffer boven water.
Verscholen tussen de planten
In het najaar zoekt de bruine winterjuffer een beschutte plek op tussen droge grassen, heide, struiken of andere vegetatie. Dankzij haar bruine, onopvallende kleur valt ze daar nauwelijks op. Ze houdt haar vleugels bovendien langs het lichaam, waardoor ze gemakkelijk opgaat in haar omgeving.
Tijdens koude winterdagen zit de juffer vrijwel bewegingloos verscholen. Zelfs vorst kan ze doorstaan. Op zonnige en wat warmere dagen kan ze soms tijdelijk actief worden, om daarna opnieuw een beschutte plek op te zoeken.
Bruine winterjuffer
Vroeg in het voorjaar weer actief
Zodra de temperatuur in het voorjaar voldoende stijgt, worden de overwinterde winterjuffers weer actief. Daardoor behoren ze tot de eerste juffers die in het voorjaar kunnen worden waargenomen.
Na de overwintering zoeken de dieren water op om zich voort te planten. De eitjes worden afgezet in plantenmateriaal in of bij het water. Daaruit komen larven die zich onder water ontwikkelen. In de zomer sluipt vervolgens een nieuwe generatie uit. Deze jonge winterjuffers verlaten het water en bereiden zich in de loop van het najaar voor op hun eigen overwintering.
Zo ontstaat een bijzondere levenscyclus:
zomer → volwassen juffer → overwintering → voorjaar en voortplanting → larven in het water → nieuwe volwassen juffers in de zomer.
Hoe herken je de bruine winterjuffer?
De bruine winterjuffer is vrij slank en heeft een overwegend licht- tot donkerbruine kleur. Daarmee verschilt ze duidelijk van veel andere juffers, waarbij blauw, groen of rood vaak veel opvallender aanwezig is.
Een ander kenmerk is de manier waarop ze rust. Veel juffers houden hun vleugels in rust boven of langs het achterlijf. Bij de winterjuffer liggen de vleugels doorgaans aan één kant langs het achterlijf, waardoor het dier een karakteristiek uiterlijk krijgt.
Juist door haar uitstekende camouflage is het vaak gemakkelijker om een bruine winterjuffer te vinden wanneer ze beweegt dan wanneer ze stil tussen de vegetatie zit.
Een bijzondere overlevingsstrategie
De bruine winterjuffer laat mooi zien hoe verschillend libellen en juffers zich aan de seizoenen hebben aangepast. Waar de meeste soorten de winter veilig onder water doorbrengen, trotseert deze kleine juffer kou, wind en vorst gewoon als volwassen insect.
Wie tijdens een zonnige dag aan het einde van de winter of het begin van het voorjaar goed tussen droge grassen en struiken kijkt, kan haar daarom al tegenkomen op een moment dat het voor andere libellen en juffers nog veel te vroeg lijkt.
Weetje: de bruine winterjuffer is een van de zeer weinige Nederlandse libellen die als volwassen dier overwintert. Ook de veel zeldzamere noordse winterjuffer (Sympecma paedisca) kent deze bijzondere overwinteringsstrategie.
