Niet iedere uitheemse plant of diersoort is een invasieve exoot. Veel soorten zijn ooit door de mens ingevoerd en leven al jarenlang in Nederland zonder problemen te veroorzaken. Een soort krijgt pas het predicaat invasief wanneer zij zich snel kan vestigen en verspreiden én daarbij schade aanricht.

Om als invasieve exoot te worden beschouwd, moet een soort aan drie voorwaarden voldoen:

• Uitheems zijn. De soort komt van nature niet in Nederland voor en is door menselijk handelen – bewust of onbedoeld – terechtgekomen in een nieuw gebied.
• Zich zelfstandig voortplanten en verspreiden. De soort weet zich zonder hulp van de mens te handhaven en breidt haar leefgebied steeds verder uit.
• Schade veroorzaken. De soort verdringt inheemse planten of dieren, verstoort ecosystemen, veroorzaakt economische schade of vormt een risico voor de gezondheid van mens of dier.

Een bekende invasieve plant in Nederland is de Japanse duizendknoop, die andere planten verdringt en met zijn krachtige wortels schade kan veroorzaken aan wegen, kades en gebouwen. Ook de grote waternavel en de watercrassula kan sloten en vijvers volledig overwoekeren, waardoor waterplanten en dieren in de knel komen.

De Watercrassula
Watercrassula lijkt een onschuldige waterplant, maar is een invasieve exoot die de kwetsbare natuur van de Wyldemerk bedreigt. Door zijn snelle groei verdringt hij inheemse waterplanten en kan het leefgebied van zeldzame libellen en andere waterdieren ernstig aantasten.

Daartegenover staan veel uitheemse tuinplanten die zich nauwelijks buiten de tuin verspreiden. Deze zijn wel exoten, maar niet invasief. De Roze waterlelie (Nymphaea × marliacea) is hiervan een goed voorbeeld. Deze populaire vijverplant is niet inheems, maar vormt in Nederland doorgaans geen bedreiging voor de natuur. Daarom wordt zij niet als invasieve exoot beschouwd.

Kortom: iedere invasieve exoot is een exoot, maar lang niet iedere exoot is invasief. Pas wanneer een uitheemse soort zich snel uitbreidt én aantoonbare schade veroorzaakt, spreekt men van een invasieve exoot.

Titus Brandsma werd op 23 februari 1881 geboren in Bolsward en groeide uit tot een van de meest bekende inwoners van de stad. Hij was priester, hoogleraar, journalist en verzetsman, en staat vooral bekend om zijn moedige houding tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Leven en werk

Na zijn jeugd in Friesland trad Titus Brandsma toe tot de Karmelietenorde. Hij studeerde filosofie en theologie en ontwikkelde zich tot een veelzijdig intellectueel. Later werd hij hoogleraar aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, waar hij zich bezighield met filosofie en mystiek.

Daarnaast speelde hij een belangrijke rol in de katholieke journalistiek. Hij zette zich in voor persvrijheid en ethiek binnen de media, en stond bekend om zijn sterke morele overtuigingen.

Verzet in de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog verzette Brandsma zich openlijk tegen de Duitse bezetter. Hij sprak zich uit tegen de verspreiding van nazi-propaganda in katholieke kranten en riep redacties op om hier niet aan mee te werken.

Zijn principiële houding leidde uiteindelijk tot zijn arrestatie in 1942. Via verschillende gevangenissen en kampen werd hij gedeporteerd naar het concentratiekamp Dachau. Daar overleed hij op 26 juli 1942, na zware mishandeling en ontberingen.

Erkenning en nalatenschap

Na de oorlog werd Titus Brandsma wereldwijd erkend als symbool van moed en geloof. In 1985 werd hij zalig verklaard en in 2022 heilig verklaard door de Rooms-Katholieke Kerk.

In Bolsward leeft zijn herinnering voort in het Titus Brandsma Museum, waar zijn leven en werk centraal staan. Hier krijg je een persoonlijk en indrukwekkend beeld van zijn idealen, zijn strijd en zijn betekenis voor de geschiedenis.

Een blijvende inspiratie

Titus Brandsma wordt nog altijd gezien als een voorbeeld van moed, integriteit en trouw aan eigen overtuigingen. Zijn verhaal geeft Bolsward niet alleen historische betekenis, maar ook een diep menselijk gezicht.

Menno van Coehoorn (1641–1704) werd geboren in Friesland en kreeg internationale bekendheid als vestingbouwer en militair strateeg. Zijn ontwerpen voor vestingwerken werden in verschillende Europese landen toegepast.

Hij was een van de beroemdste militaire ingenieurs van Europa in zijn tijd. Een expert op het gebied van vestingbouw. Zijn ontwerpen waren vernieuwend en praktisch. Hij ontwikkelde nieuwe manieren om steden en forten te verdedigen tegen belegeringen.

Zijn werk speelde een belangrijke rol in de verdediging van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden tegen vijanden zoals Frankrijk. Van Coehoorn werd vaak vergeleken met de beroemde Franse vestingbouwer Sébastien Le Prestre de Vauban.

Langs een rustige weg in het Friese buurtschap Kolderwolde ontdek je een bijzondere kunstroute: De Famkes fan Kolderwolde. Verspreid langs het landschap staan bronzen beelden van kunstenaar Evert van Hemert. Elk beeld vertelt zijn eigen verhaal en vormt samen een verrassende ontmoeting tussen kunst, stilte en het weidse Friese land. Wandelaars en fietsers worden hier uitgenodigd om even te vertragen en met een andere blik naar het landschap te kijken.

Een bijzondere beeldenroute in Kolderwolde waar de bronzen Famkes van Evert van Hemert het Friese landschap tot leven brengen.