The Immortal Flower – Rikka is een sculpturale fontein die deel uitmaakt van het kunstproject 11Fountains in de Friese stad IJlst. Het werk, ontworpen door de Nederlandse textielkunstenaar Claudy Jongstra, verbindt water, flora en ambacht in een poëtische ode aan natuurlijke groei en duurzaamheid.

Belangrijkste feiten

• Kunstenaar: Claudy Jongstra
• Locatie: IJlst, Nederland
• Jaar voltooid: 2018
• Project: 11Fountains (Elfstedentocht-fonteinen)
• Materiaal: Brons, natuursteen, en waterinstallatie

Ontwerp en symboliek

De fontein toont een bloemvormige sculptuur die symbool staat voor eeuwige bloei en de levenskracht van de natuur. De titel Rikka verwijst naar de Japanse kunst van bloemschikken (ikebana), wat de harmonie tussen mens en natuur benadrukt. Water stroomt zacht uit de bloemstructuren, waardoor een meditatieve beweging ontstaat die de cycli van groei en vergankelijkheid weerspiegelt.

Wie goed kijkt naar dood hout, ontdekt al snel een verrassend rijke miniwereld. Tussen de scheuren en op het verweerde oppervlak groeien mossen en korstmossen vaak zij aan zij. Op het eerste gezicht lijken ze misschien op elkaar, maar schijn bedriegt: het zijn totaal verschillende organismen, elk met hun eigen manier van leven.

Mossen behoren tot het plantenrijk. Het zijn eenvoudige, lage plantjes zonder bloemen of zaden, die zich voortplanten via sporen. Ze hebben kleine stengelachtige structuren met blaadjes en nemen water en voedingsstoffen direct op uit hun omgeving. Daardoor gedijen ze vooral goed op vochtige plekken, zoals de bosbodem of rottend hout. Vaak vormen ze zachte, groene kussens of tapijten, zoals te zien is bij soorten als bekermos, gewoon sterrenmos en fraai haarmos.

Korstmossen zijn geen planten, maar een bijzonder samenwerkingsverband tussen een schimmel en een alg (of soms een bacterie). De schimmel zorgt voor bescherming en structuur, terwijl de alg via fotosynthese voedsel produceert. Dankzij deze samenwerking kunnen korstmossen overleven op plekken waar weinig andere organismen het redden, zoals kale boomschors, stenen of droog hout. Ze groeien langzaam en hebben vaak een korstige, bladachtige of zelfs struikvormige structuur, zoals het heidestaartje en de dove heidelucifer.

Het verschil zit dus vooral in hun opbouw en leefwijze. Mossen zijn zelfstandige planten die houden van vocht en beschutting, terwijl korstmossen bestaan uit twee samenwerkende organismen en juist ook extreme omstandigheden aankunnen.

Toch komen ze elkaar vaak tegen op dezelfde plek. Op dood hout profiteren mossen van het vocht en de beschutting, terwijl korstmossen de drogere en meer blootgestelde delen benutten. Samen vormen ze een belangrijk onderdeel van het ecosysteem en dragen ze bij aan de biodiversiteit van het bos.

De belangrijkste verschillen op een rij

Opbouw

• Mossen: één plant
• Korstmossen: samenwerking tussen schimmel + alg

Voedselvoorziening

• Mossen: maken zelf voedsel via fotosynthese
• Korstmossen: alg maakt voedsel, schimmel faciliteert

Groei

• Mossen: groeien relatief sneller
• Korstmossen: groeien vaak extreem langzaam (millimeters per jaar)

Standplaats

• Mossen: vooral vochtige, schaduwrijke plekken
• Korstmossen: ook op droge, schrale en extreme plekken

Uiterlijk

• Mossen: groen, zacht, kussenvormig
• Korstmossen: vaak grijzig, gelig of groenig, korstig of vertakt

Wie even stilstaat en beter kijkt, ziet dat zo’n stuk dood hout allesbehalve dood is. Het is een levend landschap in het klein, waarin mossen en korstmossen ieder hun eigen rol spelen.

Evert van Hemert was een veelzijdig kunstenaar die zich als autodidact ontwikkelde tot een gerenommeerd schilder en beeldhouwer. Zijn werk is overwegend figuratief en kenmerkt zich door weelderige, ronde vormen met een duidelijke, sensuele uitstraling. Vrouwenfiguren en dieren – met name paarden – vormden een terugkerend thema in zijn oeuvre.

Dame te paard; “Sietske”

Van Hemert werkte met grote toewijding aan zijn sculpturen. Zijn bronzen beelden maakte hij volledig zelf: van het eerste wasmodel tot het gieten en patineren. Dit ambachtelijke proces gaf hem volledige controle over vorm, huid en uitstraling van het uiteindelijke beeld. In zijn schilderijen koos hij voornamelijk voor acrylverf op linnen, waarmee hij krachtige kleuren en expressieve lijnen wist te combineren met zachtheid en beweging.

Bride in Blue

Zijn werk wordt geëxposeerd in binnen- en buitenland en is op verschillende plaatsen in de openbare ruimte te bewonderen. In het Friese Kolderwolde, waar hij zich uiteindelijk vestigde, is langs de Oordenwei een bijzondere beeldenroute te vinden: Famkes fan Kolderwolde. Deze route bestaat uit elf sculpturen. Op vrijdag 8 april 2005 onthulde de toenmalige Commissaris der Koningin in Friesland, Ed Nijpels, het laatste beeld uit de reeks: De laatste kerkgangster.

Daarnaast is Van Hemert verbonden aan een ander iconisch Fries project. In de elf Friese steden van de Elfstedentocht zijn op plekken waar weg en water elkaar kruisen elf bronzen beelden geplaatst van Aukje, een schaatsrijdster op een zuil van cortenstaal. Het laatste beeld uit deze serie werd in 2007 geplaatst bij de Bonkevaart in Leeuwarden — de historische finishplaats van de Elfstedentocht.

Van Hemert werkte eerder in Haarlem, in Griekenland en in New Orleans, voordat hij zijn thuis vond in het Friese Kolderwolde. Daar leefde en werkte hij tot zijn overlijden in 2022, op 70-jarige leeftijd.

Met zijn herkenbare stijl, ambachtelijke vakmanschap en liefde voor expressieve vormen heeft Evert van Hemert een blijvende indruk achtergelaten in zowel het Friese landschap als daarbuiten.

Bezoek hier de officiële website van Evert van Hemert